Erysipélas

Synoniemen: Wondroos; Belroos

Regelmatig krijgt een lymfoedeempatiënt te horen dat hij/zij bedacht moet zijn op wondjes in verband met de kans op ontstaan van wondroos. Maar wat is wondroos nu eigenlijk en waarom moet in het bijzonder een lymfoedeempatiënt daar bedacht op zijn?

Wat is wondroos en hoe ontstaat het?

Erysipélas is een acute infectie van de oppervlakkige huidlaag door streptokokken (bacterie). Vaak is er sprake van een wondje of andere beschadiging van de huid waardoor bacteriën eenvoudig in het weefsel kunnen komen (port d’ entree; plaats waar bacterie de huid binnen komt). Dit kan een gewoon wondje zijn, maar bijvoorbeeld ook een (voet)schimmelinfectie of een splinter. Zelfs een wondje dat met het blote oog niet zichtbaar is kan een manier zijn waardoor een bacterie het lichaam binnen kan komen. Wanneer er lokale stoornissen zijn in de circulatie van lymfevocht is er een vergroot risico op het ontwikkelen van erysipélas. Deze stoornis kan bijvoorbeeld na operaties optreden.

Lokalisatie

Erysipélas kan in alle huidgebieden ontstaan, maar het treedt het meest op aan de benen (zie figuur 1), armen en gezicht. Erysipélas kan ook optreden op plaatsen van grote, verse operatielittekens

Hoe ziet erysipelas eruit?

Er is sprake van een fel rode huid, die tevens gezwollen en warm is. De aangedane huid is bovendien scherp afgegrensd van de normale huid (zie figuur 2). De patiënt krijgt binnen enkele uren koorts en kan rillingen ontwikkelen. Vaak wordt wondroos één à twee dagen voorafgegaan door algemene malaise, moeheid, lusteloos gevoel e.d.

Ook bij kinderen kan wondroos ontstaan; soms kort na de geboorte in de navelwond maar ook aan het been, zoals zichtbaar op figuur 3. Wondroos is vooral bij kinderen gevaarlijk, maar wanneer er op tijd met de behandeling wordt begonnen kunnen complicaties voorkomen worden.

../../../_images/figuur1.jpg

Figuur 1: u ziet het aangedane lichaamsdeel; het been toont een erysipelas tot aan de voorkant van de knie.

../../../_images/figuur2.jpg

Figuur 2: u ziet hier duidelijk een zeer scherp begrensde erysipelas aan nek en hals.

../../../_images/figuur3.jpg

Figuur 3: wondroos aan het been bij een kindje van 8 maanden oud.

Hoe stelt de arts vast dat er sprake is van wondroos?

Patiënten met erysipélas zijn ziek. Ze hebben koorts, koude rilling, ziek gevoel en soms zelf overgeven. Vooral bij patiënten met Lymfoedeem kan dit zeer snel ontstaan en voelt de patiënt de wondroos “aankomen” omdat men het wel eens eerder heeft gehad. Hoe vroeger dan ook met de antibiotische behandeling wordt begonnen, des te sneller is het weer over. Bij onderzoek is er vaag begrensde roodheid welke pijnlijk is. Extra zwelling hoeft in het begin zeker niet aanwezig te zijn. Soms is er een (minuscuul) wondje zichtbaar of huidkloofje, maar vaak is er niets te zien. De bacterie is dan misschien via een microscopisch klein huiddefect naar binnen gekomen.

Lymfoedeempatiënten en wondroos

Wondroos komt regelmatig voor bij lymfoedeempatiënten en dient te worden voorkomen omdat hierbij het risico op verergering van het oedeem vergroot. Door de ontsteking is er een kans dat de lymfvaten beschadigd worden, waardoor er kans is op oedeem of verergering van het bestaande oedeem. Ieder wondje is zoals gezegd een port d’entree voor bacteriën en deze moeten dus zoveel mogelijk voorkomen worden.

Behandeling van wondroos

Wanneer er is vastgesteld dat er sprake is van wondroos zal er behandeld worden met antibiotica. In een aantal gevallen is ziekenhuisopname noodzakelijk totdat de koorts en de roodheid van de huid verdwenen zijn. Zodra de koorts weg is moet er een goede locale behandeling plaatsvinden welke tenminste uit goede compressietherapie bestaat. In 2e instantie kan in bepaalde gevallen worden overwogen om later manuele lymfmassage toe te voegen. Als de zwelling weer weg is moeten goede Therapeutisch elastische kousen worden aangemeten en gedragen. Belangrijk is om bij lymfoedeempatiënten te proberen om weer zo snel mogelijk tot de omvangsmaten van voor de infectie te komen. Verder zijn goede antibacteriële maatregelen zoals ontsmettende zeep, goede huidverzorging e.d. belangrijk.

Tips en adviezen ter voorkoming van wondjes

  • draag handschoenen bij vuil huishoudelijk werk en tuinieren
  • probeer insectenbeten te voorkomen; krab ze niet open; gebruik eventueel een insectwerend middel
  • zorg voor een goede huid- en nagelverzorging, goede hygiëne. Regelmatig invetten voorkomt een ruwe, droge huid en kloofjes
  • gebruik bij ontharen een crème in plaats van een scheermesje
  • als er onverhoopt toch een wondje ontstaat, ontsmet dit dan met een desinfecterend middel
  • dagelijkse inspectie van de huid, de tenen en de ruimtes er tussen

Bovenstaande tips en adviezen geven geen garantie op het niet ontstaan van erysipelas; echter u verkleint hiermee het risico van ontstaan van erysipelas; zeker voor de Lymfoedeem patiënt zeer belangrijk.

Voor meer informatie of vragen of voor het maken van een afspraak, neem Contact met ons op.

Bronnen

Richtlijn Voorlichting Lymfoedeem voor hulpverleners IKN
Leerboek van dermatologie en venereologie, prof. Dr. W.A. van Vloten